Web erişilebilirliği nedir? WCAG 2.2 sade anlatım
Web erişilebilirliği, bir sitenin görme, işitme, hareket ya da bilişsel farklılığı olan kişiler tarafından da kullanılabilmesidir. Uluslararası ölçüt, W3C'nin WCAG kılavuzudur; güncel sürüm WCAG 2.2, 5 Ekim 2023'te W3C Önerisi olarak yayımlandı ve ISO/IEC 40500 olarak da kabul edildi. Kılavuz dört ilke (algılanabilir, işletilebilir, anlaşılabilir, sağlam) ve üç uyum seviyesi (A, AA, AAA) tanımlar; pratikte hedef AA'dır. Türkiye'de kamu siteleri için TÜBİTAK BİLGEM'in KAMİS rehberi aynı ilkeleri temel alır.
- Hedef seviye pratikte AA'dır
- Renk kontrastı ve klavye ile gezinme ilk iki adımdır
- Otomatik testler sorunların yalnızca bir kısmını bulur
- Erişilebilirlik SEO ve kullanılabilirliği de iyileştirir
Erişilebilirlik nedir?
Web erişilebilirliği, sitenin herkes tarafından kullanılabilmesidir: ekran okuyucu kullanan görme engelli bir ziyaretçi, fare kullanamayan biri, işitme engelli bir kullanıcı ya da geçici olarak tek eli dolu olan herhangi biri. Ölçütleri belirleyen kuruluş, web standartlarını yayımlayan W3C Web Erişilebilirlik Girişimi'dir.
WCAG 2.2 ne der?
WCAG 2.2, 5 Ekim 2023'te W3C Önerisi olarak yayımlandı; 2024 sonunda güncellendi ve ISO/IEC 40500 standardı olarak da kabul edildi. Kılavuz dört ilke üzerine kuruludur:
- Algılanabilir: Görselin alternatif metni, videonun altyazısı olmalı; renk tek başına anlam taşımamalı.
- İşletilebilir: Her şey klavyeyle yapılabilmeli; otomatik kayan içerik durdurulabilmeli.
- Anlaşılabilir: Dil açık olmalı, form hataları ne yapılacağını söylemeli.
- Sağlam: Kod, yardımcı teknolojilerin okuyabileceği biçimde yazılmalı.
Uyum üç seviyede ölçülür: A (asgari), AA (yaygın hedef), AAA (en kapsamlı). Kurumsal projelerde hedef genellikle AA'dır.
Bugün düzeltebileceğiniz sekiz madde
- Metin ile arka plan arasındaki kontrast oranını ölçün; gövde metninde en az 4.5:1 hedefleyin.
- Her görsele anlamlı bir alternatif metin yazın; dekoratif görselleri boş alt ile geçin.
- Siteyi baştan sona yalnızca klavyeyle gezin; odak çerçevesi her zaman görünür olsun.
- Form alanlarını etiketleyin; hata mesajı alanın yanında ve anlaşılır olsun.
- Başlık sırasını bozmayın: H1'den sonra H2 gelsin, görsel büyüklük için başlık seçmeyin.
- Videolara altyazı ekleyin.
- Otomatik oynayan hareketleri durdurma seçeneği verin ve hareket azaltma tercihine uyun.
- Bağlantı metinleri kendi başına anlamlı olsun; "buraya tıklayın" demeyin.
Türkiye ve Avrupa'da durum
Türkiye'de kamu kurumlarının siteleri için TÜBİTAK BİLGEM tarafından yürütülen KAMİS rehberi, WCAG temelli erişilebilirlik ilkelerini tanımlar. Avrupa'da ise erişilebilirlik, kamu sektörünün ötesine geçerek ticari hizmetleri de kapsayan bir yükümlülük hâline geldi; teknik ölçüt olarak EN 301 549 standardı WCAG'ı esas alır. Avrupa'ya satış yapan e-ticaret siteleri için bu konu gündemdedir.
Erişilebilirlik bir eklenti değildir; iyi kurulmuş HTML'in doğal sonucudur. Sonradan yamamak, baştan yapmaktan pahalıdır.
Kaynaklar
- W3C, Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) 2.2
- W3C WAI, WCAG 2 Overview
- TÜBİTAK BİLGEM, KAMİS — Kamu İnternet Siteleri Rehberi
Sık sorulan sorular
Erişilebilirlik zorunlu mu?
Kamu kurumları ve belirli pazarlarda satış yapan şirketler için düzenlemeler vardır. Ticari siteler içinse öncelikle kullanıcı kaybını önleyen bir kalite ölçütüdür.
Otomatik test yeterli mi?
Hayır. Otomatik araçlar kontrast ve etiket gibi maddeleri bulur; klavye akışı ve anlam gerektiren maddeler elle test edilmelidir.
Erişilebilirlik tasarımı çirkinleştirir mi?
Hayır. Kontrast ve odak göstergesi tasarımın parçası olarak kurgulanabilir; kısıt, tasarımı genellikle netleştirir.
SEO'ya etkisi var mı?
Dolaylı ama gerçek. Başlık düzeni, alternatif metin ve anlamlı bağlantılar arama motorlarının da işini kolaylaştırır.
